Bafra Tek Haber
Cem Garipoğlu İntihar Etti
Cem Garipoğlu İntihar Etti

17 yaşındaki lise öğrencisi Münevver...

Bafra Ülkü Ocaklarından Basın Açıklaması
Bafra Ülkü Ocaklarından Basın Açıklaması

Samsun Bafra Ülkü Ocakları Başkanı...

Bafra’da Trafik Kazası, 1 Ölü
Bafra’da Trafik Kazası, 1 Ölü

Samsun’un Bafra İlçesinde meydana gelen...

Yolcu Dolmuşu Polis Otosuna Çarptı, 2 Kişi Yaralandı
Yolcu Dolmuşu Polis Otosuna Çarptı, 2 Kişi Yaralandı

Samsun’un Bafra ilçesinde yolcu taşıyan...

HÜSEYİN UYAR’DAN KURBAN BAYRAMI MESAJI
HÜSEYİN UYAR’DAN KURBAN BAYRAMI MESAJI

Hüseyin Uyar, Kurban Bayramı münasebetiyle...

BAFRA KAYMAKAMI KURBAN BAYRAMI MESAJI
BAFRA KAYMAKAMI KURBAN BAYRAMI MESAJI

Bayramlar, dargınlıkların unutulduğu, insanların barıştığı,...

Başkan ŞAHİN’den Bayram Kutlaması
Başkan ŞAHİN’den Bayram Kutlaması

Bafra Belediye Başkanı Zihni Şahin...

Tuncay Yurduseven’den bayram mesajı
Tuncay Yurduseven’den bayram mesajı

AK Parti Bafra ilçe Başkanı...

Cem Garipoğlu İntihar Etti
Cem Garipoğlu İntihar Etti

17 yaşındaki lise öğrencisi Münevver...

Bafra Ülkü Ocaklarından Basın Açıklaması
Bafra Ülkü Ocaklarından Basın Açıklaması

Samsun Bafra Ülkü Ocakları Başkanı...

Bafra’da Trafik Kazası, 1 Ölü
Bafra’da Trafik Kazası, 1 Ölü

Samsun’un Bafra İlçesinde meydana gelen...

Yolcu Dolmuşu Polis Otosuna Çarptı, 2 Kişi Yaralandı
Yolcu Dolmuşu Polis Otosuna Çarptı, 2 Kişi Yaralandı

Samsun’un Bafra ilçesinde yolcu taşıyan...

HÜSEYİN UYAR’DAN KURBAN BAYRAMI MESAJI
HÜSEYİN UYAR’DAN KURBAN BAYRAMI MESAJI

Hüseyin Uyar, Kurban Bayramı münasebetiyle...

BAFRA KAYMAKAMI KURBAN BAYRAMI MESAJI
BAFRA KAYMAKAMI KURBAN BAYRAMI MESAJI

Bayramlar, dargınlıkların unutulduğu, insanların barıştığı,...

Başkan ŞAHİN’den Bayram Kutlaması
Başkan ŞAHİN’den Bayram Kutlaması

Bafra Belediye Başkanı Zihni Şahin...

Tuncay Yurduseven’den bayram mesajı
Tuncay Yurduseven’den bayram mesajı

AK Parti Bafra ilçe Başkanı...

Bafra Tek Haber
Murat Baş Yazdı; Tarihimizde Kadızâdeler – 1
Murat Baş Yazdı; Tarihimizde Kadızâdeler – 1
Tarihimizde Kadızâdeler Hareketi Ve Vezir-İ Azâm  Köprülü Mehmed Paşa’nın Tutumu (Çıkarılacak Dersler 1) Kadızâdeler Hareketi: Kadızâdeler hareketi, 17. Yüzyılın ilk çeyreğinde Padişah IV. Murad zamanında Halvetî şeyhlerinden Sivaslı Şemsettin Ahmet Efendinin...
1 Ocak 2014 22:51
Font1 Font2 Font3 Font4

Tarihimizde Kadızâdeler Hareketi Ve Vezir-İ Azâm  Köprülü Mehmed Paşa’nın Tutumu (Çıkarılacak Dersler 1)

Kadızâdeler Hareketi:

Kadızâdeler hareketi, 17. Yüzyılın ilk çeyreğinde Padişah IV. Murad zamanında Halvetî şeyhlerinden Sivaslı Şemsettin Ahmet Efendinin halifesi Şeyh Abdülmecid taraftarlarıyla, Balıkesirli Doğancı Mustafa  adında bir Kadı’nın oğlu Şeyh Mehmed Efendi  taraftarları arasında yaşanan tartışmalardır. (1) Ancak ne yazık ki bu tartışmalar tüm sosyal hayatı etkileyen, devlet yöneticilerinin de katılarak siyasi hayata taşıdığı dinî konularla ilgili tartışmalardır. Kadızade Mehmed Efendi Ayasofya Camiinde vaizlik yapan, hitabeti güçlü ve etkili biri olduğu için kısa zamanda dikkatleri üzerine çekmiştir.

Bu guruplar arasındaki tartışmalar genellikle sonucu olmayan, tartışılması gereksiz ve boş meselelerdir ve “islâmi” denilerek tartışılan konulardan bazıları şöyledir.

Peygamberimizin annesi ve babası Müslüman mıdır? Tütün haram mıdır? Helal midir? Bir camide bir den fazla minare olur mu? Asr-ı saadet’ten sonra ortaya çıkan yenilikler İslami olur mu? Tekke ve tarikatler din dışı mıdır? Din bilimleri dışındaki fen ve sosyal bilimler caiz midir? gibi başı sonu olmayan konulardır.

Kadızâde Mehmet Efendi bazı ulemâ ileri gelenlerini kendi saflarına çekerek “Kadızâdeler” gurubunu meydana getirmiştir. Bunların maksadı Kur’an’ın kesin kurallarına “sözde” uyarak padişahı ve halkı tesir altına almaktı. (2) Pek çok dini vakıflar da ellerinde olduğu için büyük bir servete sahip olup, “rüşvet” dağıtmışlar ve devlet işlerine de karışıp padişahı etkileyerek halkı kendi isteklerince ve anlayışlarınca yönetmeye, etkilemeye ve şekillendirmeye kalkmışlardır.

Çoğu zaman padişahın kararlarında açık bir “kadızâde etkisi” görülmekteydi.

Kadızâdelerin bir çok faaliyetlerinde padişah etkisinin görülmesi bu tartışma ve faaliyetlerin gerçekte yüksek bir mevki elde etmek ve devlet yönetiminde söz sahibi olmak amacının taşındığı söylenebilir.

Diğer taraftan rakibi konumundaki Şeyh Abdülmecid Sivasî Efendi ise bunlara karşı çıkıyor ve tasavvufu ön plana çıkararak, tasavvufçuları savunuyordu.  Sivasî Efendi ve Galata Mevlevîhanesi “postnişin”i İsmail Dede evliyayı inkar edip, tarikat aleyhinde bulunanların “mülhîd” ve “zındık” olduklarını ileri sürüyordu.

Kadızâdelerle ihtilaf halinde bulunanlardan biri de Cerrah Şeyhi İbrahim Efendi idi. (3)

İbrahim  Efendi hem doğrudan Kur’an’a bağlı olduklarını iddia eden Kadızâdelere, hem de tasavvufu savunan Sivasîleri en büyük din düşmanı olarak görüyor ve  Hz. Muhammed(SAV)’den sonra İslam dünyasında yapılan tüm yenilikleri kabul etmeyerek, bunlara karşı çıkıyordu. (4)

Bu duruma bakıldığında görünürde İslami meselelerin tartışılması algısı oluşturan bu meselenin aslında siyasi yapı içerisinde etki alanı oluşturarak menfaat sağlamak olduğu ilk bakışta anlaşılmaktadır. Ancak taraftarlar bu durumu göremediklerinden din uğruna bir görev yaptıkları düşüncesiyle kendi doğrularında ısrar edip, diğer tarafın din dışı olduğunu kabul ettirmek için  zaman zaman güç kullanmaktan da çekinmemişlerdir.

Bu tartışmaların kriz haline dönüşmesi ise şu şekilde olmuştur.

Kadızâdenin halefi olan Üstüvanî Mehmet Efendi saraydaki etkisini oldukça artırmış ve bu etkisini kullanarak tarikatları ve tekkeleri kapattırmıştı. Padişah IV. Mehmed Üstüvanî Mehmed Efendi’nin etkisinde kalarak Kadızadelerin fikirlerini benimsemiş (5), bir çok tartışmalarda bu yönde fikir belirtmiş ve kararlar almıştır. IV. Mehmed, Üstüvanî Mehmed Efendi’ye oldukça önemli bir ayrıcalık sağlamış, “Padişah Şeyhi”  sıfatıyla özel bir oda tahsis ederek  vaaz ettirmiştir.

Bu durum devam ettikçe tartışmalar da büyümüş ve çekilmez bir hal almıştır. Cami kürsülerinden bir birinin zıddı fikirler ileri sürülüyor, 11. Yüzyılda Müslümanlar ve tasavvufçuların çözümleyemedikleri (6) İslami meseleleri yeniden tartışmaya açıyorlardı. Bu tartışmaların büyük bir bölümüne halk da katılıyordu. Bazı kesimlerse sadece şahsi menfaatlerini temin etmek için tartışmalar içerisinde yer alıyorlardı. Hatta padişah  IV. Mehmed bile yer yer bu sonuç getirmeyen tartışmalara girmiş ve bu konuların çoğu ile ilgilenmiştir. (7)

Bu tartışmalar sadece İstanbul’la sınırlı kalmıyor, İstanbul dışındaki çeşitli yerlerde de şiddetle yapılıyordu. Öyle ki  zaman zaman kavgalara ve çatışmalara dönüşebiliyordu.

Artık sonuç getirmeyen bu tartışmaların çatışmalar dönüştüğü sıralarda mevcut yönetim sorunları çözememiş, kavgaları önleyememiş, durumu düzeltmek üzere “Köprülü Mehmed Paşa” “sadâret”e  “davet” edilmiştir.

Tarihimizde Kadızâdeler Hareketi Ve Vezir-İ Azâm  Köprülü Mehmed Paşa’nın Tutumu

(Çıkarılacak Dersler) 1.’sini okudunuz, 2. Bölümde ise, Köprülü Mehmed Paşa’nın Vezir-i Azam Olması ve Olaylar Karşısındaki Tutumu konulu yazımı okuyacaksınız.

Murat BAŞ


Murat Baş Yazdı; Tarihimizde Kadızâdeler – 1 Yazısına 2 Yorum Yapıldı

YORUM YAPMAYA NE DERSİNİZ

Yukarı Geri Ana Sayfa
d